Fisio bertso trama

Jon Garateak idatzitako iruzkina.

Pazientea kamillan daukat. Minez gainezka. Azken hiru urteotan bizkarreko min eutsiezinarekin dabil, erdi-elbarri. Bizkarreko minak bizitza ondatu diola dio, ilobekin ezin jolastu, txikiteorik ez, eta zer esan lehendik ere makala zen bizitza sexualaz…

Gorputz zahar hau daukat ematen
kristorenlako burruka
lehen sorbalda, gero belauna
eta orain gerri puta
nire bizia ta nire lana
dena dit eta zurrupa
nahi duenari egingo diot
nik gerri makal hau truka
azkenaldian arazo pila
ekarri baino ez du-ta

Azken hiru urteotan tratamendurik jaso duen galdetzean, mila tratamendu pasatu dituela dio Joxek. Baserri batean bizi den txamana, bi edo hiru emoziologo… Ai Joxe, nik dakidan batek baino gehiagok entzungo balizute!! Emazteak akupunturista batengana bidali omen zuen behin. Herrian bi negozio zeuzkan txinatar bat, goizetan akupunturako kotsulta bat omen zeukan, eta eguerdi eta gauetan txinatar jatetxea…

Txino harekin nahiz nik baneukan
ai sekulako zalantza
kamillan etzan eta jarraian
dzast zazpi zortzi arantza
kristoren showa montatu nuen
mila garrasi ta arrantza
behin jatetxean hiru rollito
ez nitun pagatu antza
ta oraingoan kabroiak hartu
du aspaldiko bengantza

Medikuntza txinatar tradizionalaren hutsa ikusita, herriko kiropraktikoarengana joateko gomendioa bota zioten lagunek. Momentuan zaratak eta inpresioa ematen ei zuten baina de puta madre uzten ei zizun kontsultatik irtetzean. Behin gazte bat gurpilaulkian utzi zuenaren mitoa zegoen herrian…

Beldurra neukan bere izena
herrin rompehuesos da-ta
kamillan etzan eta hasi zen
hantxe bultza ta tiraka
besarkatuta bi eskuekin
eta bapatean kraka
ez zan normala bizkarrezurrak
han eginiko zarata
ia egin nun beldurrarekin
nik bertan praketan kaka

Behin anamnesia eta balorazioa eginik, zein tratamendu interbentzio erabili aukeratzen nabil. Aspaldi Euskal blog batean irakurritako bertso bat etorri zait gogora, min kronikoaren inguruko zerbait…

Gerriko mina eta ariketa fisiko mota bi (Michaelson 2016)

Etiquetas

,

Sin título

Hona Goretti Aranburu lankideak emandako pistari jarraituta irakurritako beste artikulua:

  • MICHAELSON, Peter. HOLMBERG, David. AASA, Björn. AASA, Ulrika Aasa. 2016. High load lifting exercise and low load motor control exercises as interventions for patients with mechanical low back pain: a randomized controlled trial with 24-month follow up. J Rehabil Med 48:456–463. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/27097785/

Fisioterapiatik bizitzen (saiatzen ari) naizen 24 urteetan zehar, joan etorriko moda asko ikusi ditut. Ez litzateke horrela izan beharko, baina horrela da: ebidentzian baino, modan (edo marketingean) oinarritzen dira ziklikoki lankide askoren artean zalaparta handiarekin sartzen diren hainbat teknika. Ni lanbide honetan hasi nintzenean, adibidez, kontsultan mikroonda aparatua ez bazenuen, ez zinen inor; kloretiloa ere gogoratzen dut, luzaketak egiterakoan ezinbestekoa omen zen; azkenaldian kinesiotapinga eta txupoiak nonahi ikusi ditugu, zorionez atzeraka dabiltzan ebidentziarik gabeko teknikak… Eta, esango nuke txurroak bezala saltzen ari den  low load motor control ariketen “kit” horrekin ere horretatik zerbait dagoela.

Entsegu honetan alderatzen diren teknikek, halere, ez dute horrelako “kit”-ik erabiltzen. Talde batekin high load lifting (HLL) ariketak egin ziren (dead lift motakoak), ahalmen maximoaren %80 inguruan; bestearekin, berriz low load motor control motakoak (LMC) batez ere eguneroko bizitzako mugimenduak bizkarraren posizio egokia zaintzean oinarritutakoak. Programa biak minaren pedagogia saioekin osatu ziren.

Entseguaren ondorio nagusia argia eta garbia da: mota bietako ariketa programek antzerako emaitzak eman zituzten. Neurtutako parametroak mina, ahalmen fisikoa eta bizitza kalitatea izan ziren, eta hiruretan pazienteak modu esanguratsuan hobetu ziren, 8 astean zehar burututako tratamenduan, zein bi urteetan zehar eginiko jarraipenean.

Gauza hauek sentsazio gazi-gozoa uzten digute: batetik, lasaitasuna ematen dute tekniken zuzentasuna eta prezisioari garrantzia kentzen zaielako (“berdin da pazienteari zer egiten diozun, beti sendatuko da”, pixka bat esajeratuz); baina beldurra ere bai, honek geure papera kili-kolo jartzen duelako (“edozer eta edonola eginda sendatzen badira, zertarako gaude osagileak?”, esajeratuz berriro ere). Dena dela, pazienteendako albiste onak dira eta horixe da garrantzitsuena. Gainera, arrazonamenduari ere buelta eman diezaiokegu, onerako. Izan ere, HLL eta LMC motako ariketen emaitzak parekoak badira, esan nahi du paziente motaren arabera bata edo bestea erabiltzeko aukera dagoela (zaharretan eta gazteetan, esate baterako), eta talde bietan emaitzak onak izango ditugula.

Puristak bagara, halere, emaitza hauei aitzakia metodologikoa jar diezaiokegu. Autoreek eurek aitortzen dutenez, protokolo bi neurtu dira eta ez da kontrol-plazebo talderik erabili; kontuan hartzen badugu, gainera, talde bietan minaren pedagogia saioak egin direla, formalki ezin da jakin hobekuntza ikertutako interbentzioengatik izan den (ariketa saioengatik, alegia) edo minaren pedagogia saioengatik. Zalantza erretorikoa da, noski (praktikan, emaitzei buruzko zalantza gutxi daude). baina metodo zientifikoak horrelako paradoxak ditu.

Ados al zaudete nik hemen botatakoekin? Artikulu honen beste irakurketarik egin al duzue? Gustura irakurriko ditut zuen iritziak.

***

Oier Gorosabel Larrañaga

http://abante.eus/

 

Koltxonetari hautsa kentzen (Daenen 2014)

Etiquetas

,

Sin título

Joan den hileetan tendinopatiei buruzko monografikoa ustiatzen egon eta gero, pozik geratu naiz; benetan erabilgarriak dira haiekin ikasitakoak. Oraingoan, beti ziberlankideengandik ikasteko gogoz, haiek seinalatutako bideari ekin nahiko nioke. Erronka xumea da: fisioterapeuta bihurtu nintzenean nagusi zen bideari berriro heltzea, kinesiterapiari bere zentzu literalean. Mugimenduaren balio terapeutikoa. Azken urteetan, alferguraz edo lamia desberdinen kantuekin despistaturik, fisioterapeuta askok bazterrean utzia genuena. Eta, zentzu horretan, Goretti Aranburu lankidearen bitartez eskuratutako artikulu honetatik hasi naiz.

Hasteko nabarmendu beharko genuke hau ez dela errezeta liburu bat, ez bada ezen, min kroniko kasuetan analgesia endogenoak (AE) izaten duen paperaren (eta arazoen) aurkezpen orokorra.

Artikuluaren lehenengo zatian buruko minean zentratzen da, aktibitate fisikoaren aurrean izaten duen erantzuna aztertuz. Zehatzago esanda, ariketa submaximoarekin hobetzen dela dirudi, batez ere analgesia endogenoa eta egoera psikikoaren hobekuntza sustatzen duelako (hori migrainaren kasuan; zefalea tentsionalean gutxiago ikertu baita).

Halere, migrainadun pazienteen %44ean ariketa fisikoa… migrainen desenkadenantea da; migraina presente dagoenean ere, ariketa fisikoa mina areagotzen duen faktorea da (paradoxa bitxia; baina aurrerago ikusiko den bezala, berau kudeatzean dago gakoa). Horregatik, ariketa fisikoa atakeen artean erabiltzea proposatzen da. Gainera, efektu desenkadenantea pazientea ariketetara ohitu ahala gutxitzen da (buruko min guztietan, zefalea tentsionalean barne); beraz, ariketak ekidin baino, haietara progresiboki ohitzea proposatzen da.

Artikuluaren bigarren zatian muskulo-eskeletuko min kronikoari buruz dihardu, batez ere. Ariketa motari buruz: erresistentziako ariketen aldean, intentsitate altuko ariketa aerobikoak AE modu esanguratsuagoan pizten duela ikusi da. Halere, fenomeno honen neurofisiologiari buruzko ebidentzia ahula da oraindik (erantzun disfuntzionala barne).

Izan ere, min kronikodun pazienteen multzo batean AE disfuntzionala da. Itxuraz sentsibilizazio zentralarekin lotuta dagoen erantzuna da, eta minaren perzepzioaz gain Nerbio Sistema Zentralean estresaren aurreko erantzun anomaloak ere errejistratu dira.

Gorputzeko zein atal lantzeari buruz: muskulo-eskeletuko min kronikoan, mingarriak ez diren muskuluen kontrakzioek AE aktibatzen dute; baina muskulu mingarrien kontrakzio lokalak ere bai, eta neurri berean (ez gehiago).

Praktikotasunera etorrita, artikuluan AE disfuntzionala duten pazienteetan ariketa fisikoa erabiltzeko gako batzuk ematen dira:

  • Ariketa aerobikoa lehenetsi (oinez, bizikleta…), ariketa exzentriko edo isometrikoaren aldean.
  • Mingarriak ez diren gorputz ataletako ariketak lehenetsi.
  • Lehen egunetan ager daitezkeen erantzun mingarriak gainditze aldera, ariketa programa gutxienez bi astez mantendu.
  • “Fibromialgia” motako kuadroetan, ariketen intentsitatea baxua mantendu.
  • Nerbio Sistema Zentralean eragina duten farmakoekin konbinatu.
  • Ariketa / errekuperazio faseen arteko oreka zorrozki eraman.

Azken atal honi (estresaren errekuperazio faseaa, eestres fisikoa barne) arreta berezia eskaintzen zaio artikuluan. Horri buruz:

  • Errekuperazio periodoak (egunean zeharko atsedenak, asteburuak, oporrak) eta aisialdia (kirola, gizarte harremanak, loa, irakurketa) hartzen dira aintzat, homeostasia kontzeptuaren inguruan.
  • Estres egoerak ez dira kaltegarriak, baldin eta haien osteko errekuperazio fasea egokia bada.
  • Honen arabera, estres maila handitzen bada, errekuperazio fasea handitu beharko litzateke. Hau ez bada posible (denbora faltarengatik, adibidez) gurpil zoro batean sartzen gara: estresa > errekuperazio denborarik eza > estres gehiago (gainkarga, burn out sindromea…).
  • Gauza beretsua gertatuko litzateke oztopoek (molestiak, etenak, zaratak…) errekuperazio fasearen kalitatea gutxitzen badute.
  • Errekuperazio aukera sorta zabala izatea gomendatzen da (ariketa fisikoa, afizioak, harreman sozialak…) bakoitzaren zaletasunen arabera. Adibidez: pertsona baten errekuperatzeko sistema footing egitea bada, agian batzutan ezingo du erabili (hegazkin bidai luze bat egin ostean, adibidez); kasu horretarako, errekuperatzeko aukera gehiago izatea ondo etorriko da.

Benetan interesgarria da fisioterapiaren erroetara itzultzea, oraingoan ebidentzia zientifikoan oinarrituta. Pertsonalki, pozez hartu dut artikulu honetako hainbat erreferentzia; besteak beste, atzo bertan n-garren biderrez paziente bati azaldutako hau zientifikoki azaltzen duena.

Ohatila baztertu gabe, koltxonetari hautsa kentzeko garaia ailegatu zait niri ere. Ongi etorria!

***

Oier Gorosabel Larrañaga

http://abante.eus/

Tendinopatiaren zergatia (Scott 2015)

Etiquetas

Sin título

Bagoaz JOSPT aldizkaria ustiatzen, gutxi falta da amaitzeko. Oraingoan artikulu hau irentsi dut, poliki-poliki:

Izenburuak argi esaten duenez, artikulu honetan tendoien arazoetan aurki ditzakegun fenomeno patologikoak azaltzen dira, azkenengo ebidentziaren harira (badakizue nola den hori: uste erdi ustelak kanpora, frogatutako gauzez ordezkatuta) . Fisiopatologia, aitortuko dut, ez da nire gustuko gaia. Bakoitzak bere zaletasunak ditu, eta nik, egia esan, testu batean prostaglandina, makrofagoa eta P sustantzia kopurua zenbat eta handiagoa izan, orduan eta gehiago kostatzen zait haria hartzea: horregatik pasatu dut hainbeste denbora artikulu honekin, besteak beste. Dena den, gustuko edo ez, argi dut gai hau benetan gustatzen zaidana egiteko kontuan hartu beharrekoa dela. Gainera, lehendik “kanpaiak” entzunak nituen, nik baino gehiago dakiten lankideen aho txiokarietatik; beraz, ez zait hain gaitza ere egin bertak esandakoak ulertzea. Eta zerbait ikasi dut, hori baietz.

Hasteko, artikuluan nomenklatura kontuak argitzen dira: tendinitis / tendinosis / tendinopatia arteko ñabardurak, pro eta kontrak argitu eta gero, ingelesezko stiffness kontzeptuaren esanahi bikoitz eta kontraesankorra azaltzen da, euskaraz gogortasuna-rekin gertatzen den antzekoa (sendoa adieraz dezake, baina baita mugikortasunik gabekoa ere).

Gero, tendoi normalaren ehunen deskribapena egiten da, eta tendoi patologikoan izaten dituen aldaerak azaltzen dira: kolageno zuntzen nahasmena, eta III tipokoen ugalketa; neobaskularizazioa eta nerbio zuntz sensibleen ugalketa; zelulaz kanpoko matrixaren ureztatzea; tendoiaren egituraren nahasmena; nekrosi guneak, hiperzelularitate guneekin txandakatuta.

Inflamazioaren paperari buruz ere azalpen mamitsua ematen du, detaile handiekin (makrofago eta sustantzia P gehiegi, nire ulermenerako). Laburbilduz, edo nik ulertu dudana behintzat, hauxe da: duela gutxi arte uste zena baino txikiagoa dela inflamazioaren papera, baina horrek ez duela esan nahi tendinopatia batean inflamaziorik ez dagoenik: badago, eta modu esanguratsuan gainera. Irakurri artikulua, nire berbek baino gehiago argituko dizue eta.

Bestalde, zuntz hausturen eta tendinopatien arteko harreman estua azaltzen da, histologikoki berdinak baitira, baina distribuzioaren arabera tratamendu zeharo desberdinak behar izaten dutenak.

Patomekanika aldetik, tendoien inguruan aurkitzen diren beste disfuntzioen auzia planteatzen da: zer dira, tendinopatiaren jatorria, edo haren ondorioa? Galdera erretorikoa da, noski: sekulan ez dugu jakingo, baina arazoa ulertzerako eta tendoiaren zama distribuzio egokia bilatzerako orduan kontuan hartzeko faktorea da, duda barik.

Interesgarria da, halaber, tendinopatiak klasifikatzeko proposatzen den sailkapen boskoitza, hau da, bost parametro independiente neurtuta (denbora, ehuna, haustura gradua, arrisku faktoreak eta besteak), hurbilketa diagnostikoa errazteko eta tratamendua haien arabera egokitzeko.

Kuriosoa iruditu zaidan datua ere ikusi dut: maila altuko zenbait kiroletan, tendinopatiaren prebalentzia ia unibertsala dela. Normaltzat kontsidera dezakegu, beraz?

Azkenik, gure espezialitatekoa ez izan arren, gure lanean eragina izan dezakeen faktore baten berri ere ematen da: efektu sekundario bezala tendinopatia eragin dezaketen farmakoak (estatinak, fluorokinolonak eta kortikosteroideak).

Hauxe da artikulu honi buelta batzuk emanda neuk ikasi dudanaren zirriborroa. Eta zuk? Zer ikasi duzu?

***

Oier Gorosabel Larrañaga

http://abante.eus/

“Hands off”, baina pazientearen gainean (Malliaras 2015)

Sin título

Zorioneko JOSPT aldizkariaren hurrengo artikuluarekin, argi ikusi dut azken urtean hainbat lankideri entzundakoa egia dela. Bai: kontsultan, ohatilari protagonismoa kendu beharko diogu, lurreko koltxonetari emateko. Gaztea nintzenean bezala! 😉

  • MALLIARAS, Peter. COOK, Jill. PURDAM, Craig. RIO, Ebonie. Patellar tendinopathy: clinical diagnosis, load management, and advice for challenging case presentations. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy 45(11):887-898. http://www.jospt.org/doi/pdf/10.2519/jospt.2015.5987

Artikulu honetan zehar, autoreek rotula-tendinopatiaren eboluzioa baldintza dezaketen faktore ugari izendatzen dituzte, progresioa eraldatu edo konplikatu dezaketenak. Behin beste patologiak bazterturik (Hoffaren gizen-kuxina, femur-patela giltzadura, plika, kartilagoa…) rotula-tendinopatia espezifikoki tratatzeko 4 mailatako berrabiltze programa proposatzen dute. Helburua kargaren aurreko tolerantzia handitzea da. Hasieran karga maximoen erabilpena murrizten da, progresiboki igotzen joateko. Kargaren egokitasuna hurrengo 24 orduetan minak izan duen portaerari erreparatuz erabakitzen da: mina ariketaren aurreko mailara itzuli bada (EBA edo VISA-P eskalak), karga hori onargarria da; bestela, ariketa gogorregia izan dela ondorioztatzen da. Esandako moduan, tratamendua 4 mailatan burutzen da:

  1. Ariketa isometrikoa. Kontrakzio luzeak (45’’ inguru), tarteko atseden luzeekin (2’) eta karga maximoaren %70ean. Halere, “spanish squat” delakoa proposatzen da aukera gisa, zeina, ezin den berez kontrakzio isometrikotzat hartu. Nik ulertzen dudanarengatik beraz, isometrikoa/isotonikoa baino garrantzitsuago, ariketa fase honen eraginkortasuna leuna, progresiboa eta erantzun mingarrira egokitua izatean datza.
  2. Ariketa isotonikoa. Fase honetan sartzeko unea minak markatzen du (berau egitean 3/10tik behera dagoenean). Ariketa bilateralak barik, lesionatutako aldea gehiago landuko dutenak lehenesten dira. Beti belaunak onartzen dituen karga handienarekin.
  3. Energia-metatze ariketak. Fase hau hasteko 3 baldintza ezartzen dira: gutxieneko indarra izatea; ariketek eragindako mina 3/10 baino gehiagokoa ez izatea; eta 24 orduren barruan normaltasunera itzultzea. Ariketa hauek era askotakoak izan daitezke: jauzi bertikala eginda lur hartzea, azelerazio/dezelerazioak, bat-bateko norabide aldaketak… poliki-poliki, bakoitzaren kirolean egin beharreko mugimenduak erreproduzituz. Ariketa mota hau 3 egunetik behin planteatzen da, kolagenoaren erantzuna 72 ordutara luza omen daitekeelako (Langberg 1999), baina minaren portaera kontuan hartzerakoan 24 ordutako epearekin jarraituko dugu. Progresioa erantzunaren araberakoa izango da, 1. eta 2. mailatako ariketak ere txandakatuz premiaren arabera (ariketekin pasatu egin bagara, eta mina handitzen bada adibidez).
  4. Kirolera itzultzea. Aurreko simulazioek maila errealera hurreratu ahala, “benetako” kirol-saioak hasiko dira, premiaren arabera aurreko mailetako ariketak ere erabiliz.

Progresio teoriko honetan hainbat arazo ager daitezke. Autoreek identifikatu dituztenen artean:

  • Epe desegokiak.
  • Minaren gaineko uste eta espektazio desegokiak.
  • Sentsibilizazio zentrala (edo hobeto esanda, hura kudeatzen jakin eza).
  • Tratamendu pasiboekiko zaletasuna.
  • Inguruko muskulu eta giltzaduren konpentsazioak, defizitak edo biomekanika desegokia.

Bistan denez, protokolo hau ez da errezeta miragarria, baizik eta kirolariaren jarduna zorrotz gainbegiratzea eta planifikatzea eskatzen duen prozedura. Beraz “terapia pasiboen hartzaile pasiboa” izatera mugatzen den pazienteak pronostiko eskasagoa izango du, bere buruaren jabe denaren aldean. Tratamenduan kirolariaren inplikazio handia behar da, terapeutarekin elkarlan estuan; eta prestatzaile fisikoren bat tartean egongo denez, hura ere taldean integratu beharko dela begibistakoa da.

***

Oier Gorosabel Larrañaga

http://abante.eus/